🫴 Bilmeniz Gereken Sanatçılar: Trevor Paglen @trevorpaglen'nin 2026 LG @Guggenheim Ödülü'nün bugün duyurulmasından sonra, onunla birlikte yayımladığımız bazı projeleri ve olağanüstü kariyerinin genel sandıklarını yeniden gözden geçirmek istedik. ↓

Trevor Paglen, görünmez olanı okunabilir hale getirmekle, gizli askeri coğrafyaları, gözetim altyapılarını, yörüngedeki uyduları ve yapay zekanın arkasındaki eğitim verilerini yapmasıyla tanınan bir sanatçı ve araştırmacıdır. Fotoğrafçılık, video, yazı ve büyük ölçekli enstalasyonlarda "görmeyi" politik bir soru olarak ele alıyor: neyin görünür olduğu, bunu kim sınıflandıracak ve bu sınıflandırmaların gerçek dünyada ne yaptığı.

Paglen ilk olarak gizliliği fiziksel bir coğrafya olarak ele alan çalışmalarıyla tanındı. 11 Eylül sonrası dönemde, resmi olarak reddedilse de aktif ve etkili olabilecek "kara siteler" ve diğer gizli alanlara odaklandı. Yaklaşımı, bir yerin kasıtlı olarak görünmez olmasının ne anlama geldiğini ve bu görünmezliğin hukuku, hesap verebilirliği ve kamu hafızasını nasıl yeniden organize ettiğini sormaktı. ↓

Bu araştırmanın önemli bir bütünleşmesi Haritadaki Boş Noktalar idi: Pentagon'un Gizli Dünyasının Karanlık Coğrafyası (2009). Bu projede Paglen, bunu bir altyapı olarak izledi: gizli sistemlerin ölçekli işlemesine olanak tanıyan siteler, lojistik ve anlatılar ağları. Kitap, sonrasında yaptığı her şeyde geçen bir temayı keskinleştirdi: gücün gerçek olması için görülmesine gerek yok, ama çoğu zaman görünenleri kontrol etmeye bağlı. ↓

Çalışmaları geliştikçe, Paglen araştırma ve yöntemi sanat eserinin ayrılmaz parçaları olarak dahil etti. The Last Pictures (2012) adlı eserinde Paglen bu mantığı yörüngeye zorladı. Kasım 2012'de fırlatılan ve yaklaşık 36.000 km uzaklıktaki jeosasyonel yörüngeye giren iletişim uydusu EchoStar XVI'ya yüz görüntü içeren küçük bir eser yerleştirdi. ↓

2010'ların sonlarına gelindiğinde, Paglen'ın dikkati bilgisayar görmeye, makinelerin görüntüleri ayırabilen, tahmin edebilen ve cezalandırabilen matematiksel soyutlamalara çevirme biçimlerine kaydı. ImageNet Roulette (2019) ile ImageNet'in "kişi" kategorilerini bir kışkırtma olarak kullanarak, eğitim setinin "kendi adına konuşmasına" izin vererek temel veri setlerine gömülü ırkçı, kadın düşmanı, zalim ve saçma etiketleri ortaya çıkardı. Amaç şok değildi; Bu, görüntü etiketlerini nesnel bilgi olarak ele almanın en iyi ihtimalle bilimsel dışı, en kötü ihtimalle zararlı olduğunu göstermek içindi, özellikle de bu sistemler gerçek insanları sınıflandırmak için kullanılıyorsa. ↓

Aynı eleştiri, makine algısını kültürel bir güç olarak ele alan eserlerde de de genişliyor. Bu görkemli zamanlara bakın! yüz binlerce görüntünün hızla geçtiği görüntülerden oluşan bir video, yapay zeka sistemlerinin dünyayı tanıma biçimini anlatıyor. Holly Herndon'un yapay zeka tarafından üretilen bir müzikle eşliğinde, eğitim verilerinin ölçeğini bedensel ve bunaltıcı hissettirirken, altında daha zor sorular gündeme geliyor: kimin görüntüleri kullanılıyor, içinde hangi varsayımlar gizleniyor ve vizyon özel bir boru hattı haline geldiğinde hangi tür otorite ortaya çıkıyor. ↓

Kate Crawford ile birlikte konseptleştirilen Training Humans ile Paglen, yapay zeka eğitim görgelerini günlük ve faydalı bir tür yerel fotoğrafçılık olarak yeniden çerçeveledi ve aynı zamanda bunların giderek daha fazla dijital platformun temelinde duran görüntü-altyapı işlevi olduğunu iddia etti. Sergi, hem pazarlama abartısını hem de bilim kurgu distopyasını reddederek maddi gerçekliği tercih ediyor: kara kutuları açmak, "görme motorlarının" nasıl çalıştığına doğrudan bakmak ve tanınabilir bir insan olarak kabul edilen şeyin içinde gizlenmiş siyaseti ciddiye almak. ↓

2024'te Fellowship: Evolved Hallucinations adlı programda başlatıldı Ana akım bilgisayar görüşünün kelime doğruluğuna kasıtlı bir karşı öneri. Modelleri sabit kategorilere indirgemek için eğitmek yerine, Paglen onları alegori, sembolizm ve metafor üzerine eğitir; edebiyat, felsefe, şiir, folklor ve manevi geleneklerden yararlanır. ↓

Proje, belirsizliği kucaklayan bir model inşa etmenin ne anlama geleceğini soruyor: Dante tarafından şekillendirilen bir dünya görüşü, spekülatif gelecekler veya mitolojik algı yoluyla "görmek"; vizyonu sadece hesaplamalı değil, tarihsel, öznel ve politik olarak ele almak. ↓

Bir etrafa bakıldığında, Paglen'ın kariyeri görmenin asla nötr olmadığını savunur. Sistem ister uydu kataloğu, ister eğitim seti olsun, ister inancı şekillendirmek için optimize edilmiş bir medya akışı olsun, riskler aynıdır: Ne görünür olur, ne gizli kalır ve bir görüntünün "ne anlama geldiğine" kim karar verir.